Граѓаните и компаниите во Македонија сè почесто се потпираат на банкарски кредити за купување станови, автомобили, опремување домови, поголеми набавки или покривање на лични потреби. Најновите податоци од Народната банка покажуваат дека кредитната активност продолжува да расте со побрзо темпо од депозитите.
Според монетарната статистика објавена на 20 ноември, вкупните кредити во октомври годинава биле повисоки за 14,3 отсто во споредба со истиот период лани. Во исто време, депозитите се зголемиле за 9,3 отсто.
Разликата од пет процентни поени покажува дека банките пласираат средства во кредити побрзо отколку што растат парите што граѓаните и компаниите ги чуваат кај нив. Тоа не значи дека банкарскиот систем е загрозен, но укажува на забрзување на задолжувањето.
Најголем раст кај населението има кај станбените кредити. Во октомври тие биле зголемени за 15,9 отсто на годишно ниво, што укажува на силна побарувачка за финансирање при купување недвижности.
Раст има и кај потрошувачките кредити, кои се зголемиле за 12,3 отсто, додека вкупното кредитирање на домаќинствата пораснало за 12,6 отсто.
Зголемувањето на станбените кредити може да биде резултат на повеќе фактори – поголема побарувачка за станови, раст на цените на недвижностите и потреба од поголеми износи за финансирање. Сепак, самите бројки не покажуваат дали растот се должи на повеќе купени станови или на повисоки цени.
Кај потрошувачките кредити останува отворено прашањето дали граѓаните се задолжуваат за планирани поголеми набавки или за полесно справување со секојдневните трошоци.
Дополнителен притисок врз семејните буџети создава фактот што кредитните рати стануваат редовна месечна обврска. Просечната нето-плата во јули 2026 година изнесувала 48.499 денари, додека просечната потрошувачка кошничка во октомври достигнала 59.149 денари.
Овие два показатели не се директно споредливи, но укажуваат дека дел од домаќинствата покрај основните животни трошоци треба да издвојуваат средства и за отплата на кредити.
На пример, семејство со месечна рата од 15.000 денари за станбен кредит и дополнителни 5.000 денари за потрошувачки кредит би одвојувало 20.000 денари месечно само за кредитни обврски, пред да ги покрие останатите трошоци. Станува збор за илустративен пример, а не просечен показател за задолженоста на домаќинствата.
И покрај зголемувањето на кредитите, растат и депозитите. Депозитите на домаќинствата во октомври биле повисоки за 9,4 отсто во однос на истиот месец минатата година и за 1,3 отсто во споредба со септември.
Тоа покажува дека во економијата истовремено има и поголемо задолжување и поголемо штедење. Сепак, овие податоци не откриваат како се распределени средствата – дел од граѓаните можат да зголемуваат заштеди, додека други да се задолжуваат.
Според вкупните податоци за населението и компаниите, обемот на кредитите се приближува до 10 милијарди евра, додека депозитите се околу 11,2 милијарди евра.
Особено брзо расте задолжувањето на компаниите. Кредитите кон корпоративниот сектор во октомври се зголемиле за 16,1 отсто на годишно ниво, што е повеќе од растот кај домаќинствата.
За фирмите кредитите најчесто значат инвестиции, купување опрема, проширување на бизнисот или обезбедување ликвидност, додека кај граѓаните најголем дел од задолжувањето е поврзано со домување и потрошувачка.
Растот на кредитирањето може да биде знак на поголема економска активност, но истовремено бара внимателно следење на способноста на граѓаните и компаниите редовно да ги исполнуваат своите обврски.
