Во Македонија, особено во Скопје, сè погласно се поставува едно прашање: дали сопствен дом станува недостижен луксуз за генерацијата меѓу 25 и 40 години?
Иако голем дел од младите денес работат по повеќе работни ангажмани – редовна работа, фриленс, дополнителни хонорари – пресметката на крајот од месецот често покажува ист резултат: кирија, сметки и основни трошоци ја „јадат“ платата, а заштеда за учество во стан останува минимална или невозможна.
Просечната кирија за еднособен стан во Скопје во последните години значително порасна. Кога на тоа ќе се додадат:
сметки за струја, греење и вода
интернет и телефон
храна
транспорт
основни лични трошоци
Месечниот буџет на едно лице лесно достигнува сума што ја надминува или изедначува просечната плата. Прашањето не е дали младите работат доволно. Прашањето е дали системот дозволува акумулација на капитал.
За мнозинството, купување стан значи долгогодишен кредит. Но за кредит е потребно учество, стабилен договор за работа и финансиска сигурност. Во услови на нестабилен пазар на труд и чести хонорарни ангажмани, многумина не ги исполнуваат условите.
Така се создава циклус: без заштеда нема учество, без учество нема кредит, а без кредит – нема сопствен дом.
Животот под кирија не е само финансиско прашање. Тој создава чувство на привременост. Многумина одложуваат: брак, деца, долгорочни планови или инвестирање во уредување простор, затоа што домот не е нивни. Со текот на времето, ова влијае и на чувството на стабилност и сигурност.
Во последната деценија, цените на становите растат побрзо од платите. Ова создава структурен проблем: дури и лица со надпросечни приходи имаат потешкотии да дојдат до сопствен имот.
Паралелно, пазарот на недвижности често функционира и како инвестициска зона, што дополнително ги крева цените.
За претходните генерации, купување стан беше очекуван животен чекор. За денешната генерација, тоа станува неизвесна цел.
Прашањето не е дали младите сакаат да останат под кирија, прашањето е дали реално имаат алтернатива.
Во време кога работата повеќе не гарантира стабилност, а цените на недвижностите продолжуваат да растат, „сопствен дом“ од основна потреба сè повеќе се претвора во економски предизвик.