Најмалку девет држави од Шенген-зоната, меѓу кои Франција, Германија, Италија, Белгија, Холандија, Грција, Малта, Португалија и Швајцарија, во координација со институциите на Европската Унија го одложија целосното спроведување на новиот Европски систем за влез и излез (EES), поради технички проблеми и оперативни предизвици.
Системот EES беше пуштен во употреба во октомври 2025 година, по неколкугодишни одложувања, со цел да ја модернизира граничната контрола во Шенген-зоната. Планот беше тој целосно да профункционира до април оваа година.
Според правилата, сите државјани на земји кои не се членки на Европската Унија при секое влегување и излегување од Шенген-зоната треба да достават биометриски податоци, односно скенирање на лицето и отпечатоци од прсти. Сепак, начинот на примена се разликува од држава до држава.
Некои земји, како Шведска и Португалија, веќе овозможуваат претходно доставување на биометриските информации преку мобилни апликации. Сите национални системи треба да бидат поврзани со централниот информатички портал на европската агенција eu-LISA, која управува со базата на податоци.
При првото влегување на патникот во Шенген-зоната, податоците од пасошот и биометриските информации се испраќаат до централниот систем, каде што се формира личен електронски запис. При секое наредно патување тие податоци треба автоматски да се споредуваат со новите биометриски проверки.
Сепак, токму во оваа фаза се појавиле сериозни технички проблеми. Во дел од државите биометриските податоци воопшто не се испраќаат до централниот систем поради софтверски грешки, додека во други граничните служби не можат да пристапат до веќе постојните записи, па целата постапка мора повторно да се спроведува.
Поради овие дефекти, современата опрема за биометриска идентификација, во која се инвестирани милиони евра, останува неискористена на бројни аеродроми и гранични премини.
Европската Унија претходно овозможи преоден период од 150 дена, во кој земјите можеа привремено да ги суспендираат проверките доколку дојде до големи метежи на границите. Иако тој рок истече на 6 септември, најмалку девет држави официјално ја известиле Европската комисија дека нема целосно да го применуваат системот сè додека не се отстранат техничките проблеми.
Според европски извори, Брисел неформално се согласил да дозволи продолжување на ваквата практика без утврден нов краен рок, со цел да се избегнат дополнителни застои на граничните премини.
Одложувањето следува по силен притисок од аеродромските оператори, пристаништата и авиокомпаниите, кои предупредија дека нефункционален систем може сериозно да го наруши воздушниот сообраќај.
Од Меѓународната асоцијација за воздушен транспорт (IATA) оценија дека веќе се забележуваат оперативни проблеми, нестабилност и технички дефекти на повеќе европски аеродроми, предупредувајќи дека без дополнителна флексибилност може да дојде до значителни доцнења и нарушување на патничкиот сообраќај.
